Phạm Văn Hanh

Lao động và việc làm ở nông thôn: Thực trạng và những thách thức

(AgroMonitor) - Nghiên cứu này là một phần của dự án Thị trường Lao động EU/MOLISA/ILO do Cục Việc làm (BoE) triển khai nhằm đánh giá những thách thức việc làm ở nông thôn Việt Nam để làm công cụ hỗ trợ cho việc xây dựng Chiến lược Việc làm Quốc gia Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020. Công trình này sẽ đóng góp vào việc xác định và đánh giá các phương án chính sách khác nhau nhằm giải quyết những thách thức liên quan đến: (i) Xúc tiến việc làm nông thôn và (ii) Quá trình công nghiệp hóa và tái cơ cấu tại Việt Nam.

Dự án Thị trường Lao động EU/MOLISA/ILO nhằm “Cải thiện thông tin hỗ trợ giải quyết việc làm và phát triển kỹ năng nghề tại Việt Nam” đang triển khai một số nghiên cứu nhằm cung cấp những gợi ý về chính sách dựa trên các bằng chứng nhằm phục vụ cho việc xây dựng chiến lược việc làm quốc gia, cũng như nâng cao tính phù hợp của Hệ thống Thông tin Thị trường Lao động (LMIS). Hệ thống này đang được các đối tác của dự án triển khai với sự hỗ trợ kỹ thuật của ILO. Các nghiên cứu đề cập đến nhiều vấn đề kinh tế-xã hội khác nhau, được phân tích dưới góc độ chất lượng và số lượng việc làm, đây cũng là mục tiêu trọng tâm của các chương trình, chiến lược và kế hoạch của Chính phủ.

Nhóm tư vấn của AgroMonitor (Ths. Phạm Văn Hanh, Ths. Trần Ngọc Yến) phối hợp với Trung tâm Phát triển Xã hội và Môi trường vùng (Cersed) tham gia thực hiện giai đoạn 1 của dự án với mục tiêu chính là tập trung rà soát lại những số liệu/tài liệu chính sách và thể chế có liên quan. Thông qua đó, một báo cáo đề cập đến những kết quả phân tích dựa chủ yếu trên bộ số liệu Điều tra Lao động và việc làm (LFS) 2007 và 2009 và các nguồn thông tin thứ cấp khác có liên quan.

Báo cáo nghiên cứu về việc làm nông thôn được thực hiện với mục tiêu làm rõ thực trạng và những thách thức đối với vấn đề lao động việc làm của khu vực nông thôn. Bên cạnh đó, báo cáo cũng chỉ ra những khoảng trống về mặt chính sách trong việc giải quyết vấn đề việc làm cho khu vực này. Các kết luận và khuyến nghị được đưa ra trong báo cáo được kỳ vọng sẽ là những gợi ý chính sách quan trọng cho việc xây dựng chiến lược việc làm quốc gia giai đoạn 2010-2020.

  • Thực trạng vấn đề lao động, việc làm khu vực nông thôn hiện nay

Phần lớn dân số Việt Nam hiện nay vẫn tập trung ở khu vực nông thôn (hơn 60 triệu dân). Sau gần 20 năm, tỷ lệ dân số sống ở khu vực nông thôn của Việt Nam vẫn chiếm hơn 70%. Điều này cũng đồng nghĩa với việc, Việt Nam đã không đạt được các mục tiêu dân số đề ra cho giai đoạn 2001-2010. Quá trình công nghiệp hóa-hiện đại hóa vẫn đang tiếp tục được thực hiện, tuy vậy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động tương đối chậm.

Lao động trong khu vực nông nghiệp, nông thôn hiện vẫn chiếm tỷ lệ lớn, chiếm tới 71,1% lực lượng lao động cả nước. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động chậm, trong khi gia tăng dân số tự nhiên vẫn tiếp tục, cùng với những rủi ro của nền kinh tế trong bối cảnh khủng hoảng đã và đang tạo ra những thách thức đối với vấn đề việc làm của khu vực này.

Lực lượng lao động khu vực nông thôn hiện nay khá trẻ do có tỷ lệ các nhóm tuổi 15-29 chiếm tới 1/3  tổng dân số trong độ tuổi lao động. Trong tương lai không xa, lực lượng này sẽ là động lực chính cho quá trình phát triển kinh tế-xã hội nếu như chúng ta có những chiến lược tốt trong việc đào tạo, nâng cao chất lượng lao động, giải quyết việc làm… ngay từ bây giờ.

  • Những thách thức đối với vấn đề lao động, việc làm khu vực nông thôn

Có nhiều thách thức đối với vấn đề lao động, việc làm tại khu vực nông thôn được nhận diện trong báo cáo này. Việc giải quyết  những thách thức này không thể ngay trong một khoảng thời gian ngắn, cũng không thể dựa vào từng hoạt động cụ thể của các cơ quan, tổ chức độc lập. Nó đòi hỏi một chiến lược mang tính tổng thể, dài hạn với sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ, ngành. Chính vì vậy, làm rõ những hạn chế đối với vấn đề lao động, việc làm tại khu vực nông thôn sẽ là cơ sở quan trọng cho việc xây dựng chiến lược việc làm giai đoạn 2010-2020.

Thiếu việc làm và năng suất lao động thấp là thách thức lớn đối với khu vực nông thôn

Khu vực nông thôn có tỷ lệ lao động thất nghiệp tương đối thấp do đặc thù của lao động nông nghiệp. Tuy vậy, thất nghiệp không phải là vấn đề đáng lo ngại đối với khu vực này. Tỷ lệ thiếu việc làm của khu vực nông thôn cao, đây là một trong những thách thức lớn trong việc giải quyết bài toán lao động-việc làm của khu vực nông thôn. Những thách thức này gia tăng khi thực tế hiện nay, phần lớn lao động nông thôn mặc dù có đủ việc làm, thậm chí làm việc nhiều giờ ở khu vực nông thôn nhưng vẫn rất khó khăn trong việc cải thiện thu nhập. Trong khi đó, các điều kiện để cải thiện năng suất lao động cho khu vực này chưa hoặc đang diễn ra chậm chạp do chất lượng lao động nông thôn còn thấp.

Chất lượng lao động khu vực nông thôn còn nhiều hạn chế

Chất lượng lao động hạn chế đã trở thành lực cản đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, đặc biệt là khả năng rút lao động nông thôn ra khỏi ngành nông nghiệp. Bên cạnh đó, chất lượng lao động thấp ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất lao động xã hội, đồng thời tạo ra những rào cản đối với việc thu hút đầu tư của khu vực nông nghiệp, nông thôn cũng như giải quyết vấn đề việc làm cho người lao động.

Việc làm phi chính thức 

Mặc dù lao động làm công ăn lương trong khu vực nhà nước và ngoài quốc doanh có xu hướng gia tăng nhưng nhìn chung, phần lớn lao động khu vực nông thôn là lao động tự làm hoặc làm việc trong các khu vực phi chính thức. Các khoảng trống về mặt chính sách hiện nay khiến cho lao động phi chính thức bị hạn chế trong việc tiếp cận các chế độ phúc lợi xã hội dành cho người lao động. 

Vấn đề di cư, thu hút đầu tư cho khu vực nông nghiệp, nông thôn còn nhiều hạn chế khiến cho vấn đề giải quyết việc làm gặp nhiều khó khăn.

Giải quyết vấn đề việc làm cho lao động nông thôn hiện nay gặp nhiều trở ngại do gia tăng nguồn cung lao động vẫn ở mức cao. Tình trạng thu hẹp diện tích đất nông nghiệp trong khi khả năng thu hút đầu tư của các doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp-nông thôn còn nhiều hạn chế khiến cho bài toán tạo việc làm gặp nhiều khó khăn. Thực trạng đầu tư cho khu vực nông nghiệp, nông thôn còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu giải quyết việc làm tại chỗ cho người lao động, kể cả ngay tại các địa bàn bị thu hồi đất nông nghiệp. Giải quyết vấn đề lao động, việc làm ở khu vực nông thôn cũng không thể tách khỏi những tác động của quá trình di cư. Vấn đề quản lý theo hộ khẩu khiến cho người lao động di cư gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục,…

  • Khoảng trống về mặt chính sách

Ước tính Việt Nam đang có khoảng 20 chính sách khác nhau liên quan tới vấn đề lao động, việc làm ở khu vực nông thôn. Trong số đó, có rất nhiều các chính sách lớn và sẽ được thực hiện trong một thời gian dài. Tuy có một hệ thống chính sách được coi là tương đối hoàn chỉnh để phát triển một thị trường lao động năng động, hiệu quả nhưng trên thực thế như nhiều hệ thống chính sách xã hội khác ở Việt Nam, các chính sách về lao động việc làm vẫn còn tồn tại những bất cập, hạn chế đôi khi cản trở trực tiếp tới việc phát triển thị trường lao động.

Lao động nông nghiệp và lao động tại các khu vực phi chính thức vẫn chưa nhận được những hỗ trợ từ phía Bộ Luật Lao động trong khi đó phần lớn lao động của Việt Nam vẫn là nông dân.

Thiếu kỹ năng lao động là một trong những hạn chế lớn nhất của lực lượng lao động. Hạn chế này không chỉ giảm khả năng chuyển dịch lao động mà còn ảnh hưởng tới việc tăng năng suất lao động. Do đó, có rất nhiều các chính sách liên quan tới dạy nghề đã ra đời, đặc biệt là Luật dạy nghề. Tuy nhiên, vẫn còn một số nội dung của Luật cho đến nay chưa có văn bản hướng dẫn thực hiện. 

Hệ thống chính sách dạy nghề và tạo việc làm tuy đa dạng nhưng lại đang bộ lộc những sự chồng chéo nhất định từ khâu thiết kế, thực hiện, quản lý…thậm chí là đối tượng thụ hưởng. Trong khi đó, Việt Nam vẫn đang thiếu các chuẩn nghề để quản lý và nâng cao chất lượng đầu ra.  

Đề án đào tạo mỗi năm 1 triệu lao động nông thôn nói riêng đến năm 2020 được kỳ vọng sẽ tạo ra những thay đổi cả về chất và lượng đối với lao động nông thôn nói chung và lực lượng lao động Việt Nam nói riêng tuy nhiên Việt Nam sẽ phải có rất nhiều các tác động chính sách khác về đất đai, tín dụng, giáo dục…mới có thể thực hiện được mục tiêu này. 

Các tin liên quan với keyword : lao động nông thôn , tư vấn

Báo cáo ngành hàng

(AgroMonitor) - AgroMonitor would like to introduce Vietnam cashew annual report 2013 & outlook for 2014 with the detail table of contents as follows:
 
(AgroMonitor) - AgroMonitor would like to introduce Pepper annual report 2013 and outlook for 2014 with the detail table of contents as follows: